Ένα δυνατό σχέδιο τατουάζ δεν είναι απλώς μία όμορφη εικόνα που μεταφέρεται στο δέρμα. Πρέπει να λειτουργεί από κοντά και από απόσταση, να έχει καθαρή ιεραρχία και να ακολουθεί τον όγκο του σώματος. Η σύνθεση οργανώνει όλα τα στοιχεία, ώστε το μάτι να καταλαβαίνει πού να σταθεί, προς ποια κατεύθυνση να κινηθεί και ποιο μέρος της εικόνας έχει τη μεγαλύτερη σημασία.
Η σύνθεση προηγείται της λεπτομέρειας
Οι περισσότεροι αρχάριοι εντυπωσιάζονται από τη λεπτομέρεια. Βλέπουν τρίχες, υφές, αντανακλάσεις ή μικρά διακοσμητικά στοιχεία και προσπαθούν να τα αποδώσουν όσο πιο πιστά γίνεται. Αν όμως η μεγάλη φόρμα δεν λειτουργεί, η λεπτομέρεια δεν μπορεί να τη σώσει.
Πριν εξετάσει κανείς τα μικρά στοιχεία, χρειάζεται να απαντήσει σε βασικά ερωτήματα. Ποιο είναι το κεντρικό θέμα; Πού βρίσκεται το οπτικό βάρος; Ποια γραμμή οδηγεί το βλέμμα; Τι μένει ήσυχο ώστε να αναπνέει το σύνολο; Πώς αλλάζει η εικόνα όταν το σώμα κινείται; Αυτές οι αποφάσεις σχηματίζουν τη δομή πάνω στην οποία θα στηριχθεί κάθε επόμενο στάδιο.
Οπτική ιεραρχία και εστιακό σημείο
Το εστιακό σημείο είναι το μέρος που πρέπει να παρατηρήσει πρώτα ο θεατής. Σε ένα πορτρέτο μπορεί να είναι τα μάτια. Σε μία αφηγηματική σύνθεση μπορεί να είναι το πρόσωπο ενός κεντρικού χαρακτήρα ή το σημείο στο οποίο συγκλίνουν οι βασικές κινήσεις.
Η ιεραρχία δημιουργείται μέσα από τις διαφορές. Μεγαλύτερη κλίμακα, καθαρότερη αντίθεση, πιο έντονο χρώμα, μεγαλύτερη ευκρίνεια ή πιο ήσυχο περιβάλλον μπορούν να ενισχύσουν ένα σημείο. Αν κάθε μέρος ζητά την ίδια προσοχή, το αποτέλεσμα γίνεται οπτικά επίπεδο. Το μάτι δεν βρίσκει αφετηρία και η εικόνα κουράζει.
Η σωστή ιεραρχία δεν σημαίνει ότι τα υπόλοιπα στοιχεία είναι αδιάφορα. Σημαίνει ότι υπηρετούν μία σειρά ανάγνωσης. Ο θεατής αντιλαμβάνεται πρώτα το βασικό θέμα και μετά ανακαλύπτει τα υποστηρικτικά στοιχεία.
Ισορροπία χωρίς αναγκαστική συμμετρία
Η ισορροπία αφορά την κατανομή του οπτικού βάρους. Μπορεί να είναι συμμετρική, αλλά συχνά μία ασύμμετρη σύνθεση δείχνει πιο ζωντανή. Ένα μεγάλο σκοτεινό στοιχείο μπορεί να ισορροπήσει με δύο μικρότερα φωτεινά. Μία έντονη κατεύθυνση μπορεί να συγκρατηθεί από κενό χώρο στην αντίθετη πλευρά.
Στο σώμα, η ισορροπία επηρεάζεται και από την ανατομία. Ένα σχέδιο που φαίνεται ισορροπημένο σε επίπεδη οθόνη μπορεί να γίνει βαρύ όταν τυλιχθεί γύρω από τον ώμο ή τον μηρό. Γι’ αυτό η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται πάνω στη συγκεκριμένη περιοχή και όχι μόνο στον καμβά σχεδίασης.
Ρυθμός και επανάληψη
Ο ρυθμός είναι η αίσθηση κίνησης που δημιουργείται όταν σχήματα, κατευθύνσεις ή αντιθέσεις επαναλαμβάνονται με ελεγχόμενες μεταβολές. Φύλλα που αλλάζουν μέγεθος, καμπύλες που ακολουθούν έναν μυ ή διαδοχικές περιοχές φωτός και σκιάς μπορούν να οδηγήσουν το βλέμμα μέσα στη σύνθεση.
Η μηχανική επανάληψη συχνά κάνει το σχέδιο άκαμπτο. Ο οργανικός ρυθμός χρειάζεται ποικιλία. Τα στοιχεία μπορεί να ανήκουν στην ίδια οικογένεια αλλά να μην είναι πανομοιότυπα. Η αλλαγή στην κλίμακα, στην απόσταση και στην κατεύθυνση δημιουργεί φυσικότητα.
Αντίθεση και αναγνωσιμότητα
Η αντίθεση δεν είναι μόνο η διαφορά ανάμεσα στο απόλυτο μαύρο και στο καθαρό δέρμα. Υπάρχει αντίθεση μεγέθους, ακμής, υφής, θερμοκρασίας χρώματος και πυκνότητας πληροφορίας. Αυτές οι διαφορές βοηθούν το σχέδιο να παραμένει αναγνώσιμο.
Ένα συχνό πρόβλημα είναι η ομοιόμορφη ένταση σε ολόκληρο το σχέδιο. Όταν κάθε περιοχή έχει παρόμοια λεπτομέρεια και παρόμοιο τονικό εύρος, οι φόρμες ενώνονται. Η επιλεκτική απλότητα επιτρέπει στα σημαντικά σημεία να ξεχωρίσουν. Στον ρεαλισμό, για παράδειγμα, ένα ευκρινές μάτι μπορεί να λειτουργήσει καλύτερα όταν το φόντο γύρω του είναι πιο μαλακό και λιγότερο περιγραφικό.
Ο αρνητικός χώρος είναι μέρος του σχεδίου
Ο αρνητικός χώρος δεν είναι η περιοχή που «ξεχάστηκε». Είναι ενεργό στοιχείο. Διαχωρίζει φόρμες, δημιουργεί παύσεις και προστατεύει την αναγνωσιμότητα. Στον σχεδιασμό τατουάζ έχει επιπλέον σημασία, επειδή το έργο πρέπει να παραμένει καθαρό καθώς περνούν τα χρόνια και αλλάζει το δέρμα.
Η υπερφόρτωση μιας σύνθεσης μπορεί να φαίνεται εντυπωσιακή με την πρώτη ματιά, αλλά να χάνει γρήγορα τη δομή της. Ο σχεδιαστής χρειάζεται να αποφασίζει όχι μόνο τι θα προσθέσει αλλά και τι θα αφήσει έξω. Συχνά η πιο ώριμη απόφαση είναι η αφαίρεση ενός στοιχείου που δεν εξυπηρετεί το σύνολο.
Κλίμακα και απόσταση θέασης
Η ίδια ιδέα δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτούσια σε κάθε μέγεθος. Ένα μικρό τατουάζ απαιτεί λιγότερες βασικές μάζες και πιο καθαρή σιλουέτα. Μία μεγάλη σύνθεση μπορεί να υποστηρίξει δευτερεύουσες αφηγήσεις, αρκεί να διατηρεί μία σαφή συνολική δομή.
Ο έλεγχος από διαφορετικές αποστάσεις είναι χρήσιμος. Από μακριά πρέπει να διαβάζονται η γενική κίνηση και το κύριο θέμα. Από κοντά γίνονται αντιληπτές οι μικρότερες πληροφορίες. Αν το έργο λειτουργεί μόνο σε κοντινή φωτογραφία, τότε η σύνθεσή του πιθανόν βασίζεται περισσότερο στη λεπτομέρεια παρά στη δομή.
Σχεδιασμός για το συγκεκριμένο σώμα
Το ανθρώπινο σώμα δεν είναι ουδέτερο πλαίσιο. Ο ώμος είναι καμπύλος και περιστρέφεται. Το αντιβράχιο στενεύει και αλλάζει προσανατολισμό. Ο θώρακας ανοίγει με την αναπνοή. Το γόνατο και ο αγκώνας διακόπτουν τη συνέχεια όταν λυγίζουν.
Η επιτυχημένη σύνθεση χρησιμοποιεί αυτές τις ιδιότητες. Μπορεί να κατευθύνει μία κίνηση προς τον ώμο, να αφήσει μία άρθρωση να λειτουργήσει ως παύση ή να τοποθετήσει το εστιακό σημείο στην πλευρά που φαίνεται φυσικά όταν ο άνθρωπος στέκεται. Η σχεδιαστική απόφαση ξεκινά από το σώμα και όχι από ένα τυχαίο ορθογώνιο χαρτί.
Η σύνθεση ως επαγγελματική δεξιότητα
Η γνώση της σύνθεσης έχει αξία πέρα από την αισθητική. Βοηθά τον καλλιτέχνη να εξηγεί γιατί μία ιδέα χρειάζεται άλλο μέγεθος, διαφορετική θέση ή λιγότερα στοιχεία. Έτσι, η συζήτηση δεν περιορίζεται στο προσωπικό γούστο, αλλά βασίζεται σε τεκμηριωμένες σχεδιαστικές επιλογές.
Η σύνθεση καλλιεργείται με παρατήρηση, σχέδιο και κριτική ανάλυση. Ο καλλιτέχνης χρειάζεται να βλέπει πρώτα τις μεγάλες μάζες, να συγκρίνει εναλλακτικές και να ελέγχει τη λειτουργία τους πάνω στο σώμα. Η τεχνική εκτέλεση παραμένει σημαντική, αλλά ξεκινά πάντα από ένα σχέδιο που έχει λύσει τα βασικά οπτικά προβλήματα.
Επόμενο βήμα
Στα προγράμματα Tattoo του IMT, η θεωρία σύνθεσης, η ανατομία, η τοποθέτηση και η επαγγελματική συμβουλευτική διδάσκονται ως ενιαία διαδικασία σχεδιασμού. Δείτε το Beginner, το Advanced και το Complete Professional Program.
Πηγές
Arnheim R. Art and Visual Perception. University of California Press.
Wong W. Principles of Form and Design. Wiley.
Ocvirk OG et al. Art Fundamentals Theory and Practice. McGraw Hill.